SEMANA DA POESÍA

 

Dende que celebramos a Semana da Poesía na biblioteca Xaquín Yebra, o alumnado de grego non falta a esta cita, pois non en van Grecia é berce da poesía. A semana inaugurouse o propio Día da poesía, o luns 21 de marzo, e rematou o venres 25. En todos os recreos desta semana alumnado do IES de Melide, dende 1º de ESO a 2º de BAC, recitou poemas de autoras e autores a antigüidade clásica até os nosos días, incluídas nesta lista alumnas de literatura galega, que recitaron os seus propios poemas. Os idiomas dos nosos poemas foron o galego, castelá, inglés, portugués, latín, grego, rumano... e non podía faltar a lingua de signos, a cargo de Lola Corzo.

O venres 25 de marzo as alumnas de grego de 2º de BAC recitaron dous poemas de poetas líricos gregos que limos e estudamos na clase. Candela Miguélez recitou un poema de Safo, O que unha ama, onde a autora define o seu innovador concepto da beleza. Raquel Miguélez leunos un poema de Anacreonte no que o poeta invoca ao deus Dioniso para que interceda ante o seu amando Cleobulo.

SEMANA DA POESÍA, RECITAMOS EN GREGO!!

 Coincidindo coa chegada da primavera, celebramos o día da poesía o 21 de marzo. Como no IES de Melide son tantas os e as poetas que nos gustaría ler, fixemos recitais nos recreos de toda esta semana de marzo. Limos poesía en galego, en castelán, en inglés, en portugués, en francés, en rumano, en árabe e como non podía ser menos, en grego antigo.

Aproveitamos que en 2º de BAC estamos a estudar a poesía lírica e así Pablo Quintela recitou en grego antigo o famoso poema de Safo Parece un deus ese home que senta fronte a ti..., soando como fondo a versión musicada deste mesmo poema a cargo do grupo Trinovox. Iago García Carregal recitou o tamén famoso Ítaca de Cavafis en grego moderno, un dos seus poemas favoritos cun fondo musical da coñecida versión deste poema de Luís Llach. Por suposto, despois do recitado en grego viñeron as traducións ao galego de ambos poemas.

O broche de ouro da semana foi o recitado de Os Pinos, o famoso poema de Eduardo Pondal que serviu de letra ao noso himno galego, ao tempo que Lola Corzo o interpretaba en lingua de signos, mentres sonaba a versión interpretada por Lucía Pérez. Pura poesía.

TEATRO EN LUGO: ELECTRA de Eurípides e XEMELGOS de Plauto

Un ano máis acudimos fielmente á nosa cita co teatro clásico, como sempre posible grazas ao traballo de SEEC Galicia e, en concreto,  á dedicación e esforzo de persoas como Ricardo Martín e Teresa Amado. Este ano asistimos á Electra de Eurípidese a Gemelos de Plauto a cargo da compañía El Ruiseñor.
Desta volta tivemos a oportunidade de visitar a Domus do Mitreo antes da representación da mañá e dar o noso acostumado paseo pola muralla, a xoia do noso patrimonio romano. Queremos agradecer as xestións da Oficina de Cultura da USC, que nos permitiron visitar a Domus nun día e nun horario no que normalmente está pechado, ofrecéndonos unha visita gratuíta cunha guía estupenda. Foi un auténtico luxo visitar un recinto arqueolóxico en intimidade cunha explicación moi didáctica e amena que nos fixo entender perfectamente a estrutura e evolución do edificio.

Na clases de hoxe, martes, tanto en 3º de ESO como en 1º de BAC, fixemos unha posta en común da nosa experiencia nas representacións de onte e chegamos as conclusións que expoñemos a continuación.
Como soemos acostumar, na aula fixemos un traballo previo das obras que, sen dúbida, nos permitiu disfrutar moito máis do espectáculo.

A posta en escena da Electra foi impecable, conseguiu comunicar ese πάθος ou paixón, sufrimento... inherente á traxedia grega. Unha Electra grandiosa que absorbía case todo o demais, incluído o propio Orestes, foi quen de crear un clímax que culmina coa desesperación final. A acertada supresión do deus ex machina, esa solución conciliadora invención de Eurípides, acentúa o sentimento tráxico: o drama remata cuns heroes que conseguen o seu obxectivo inicial, a vinganza, pero non acadan a paz interior, ese anticlímax tamén característico da traxedia. O conflito e a traxedia continúan, non teñen fin. Os irmáns abandonan a escena cada un polo seu lado: Orestes, torturado, co convencemento de ter actuado impiamente e Electra, desesperada, privada do amor e comprensión do irmán polo que  agardou con tanta ansia.
A coreografía e vestiario fan un xogo espectacular de cores, luces e simboloxías: coro en branco, Clitemnestra en vermello, Electra e Orestes en negro, posuídos por un coro de danzantes tamén en negro, a modo de Furias ou Erinias, divindades torturadoras dos parricidas que serán as protagonistas do final desta historia, que conservamos na versión de Esquilo coas súas Euménides.
Só un espectáculo da calidade desta Electra consegue o impensable, cautivar a un público tan xoven e conseguir un silencio case absoluto durante a representación, polo menos na zona de adiante, onde estivo sentado o IES de Melide. Aínda diría máis, a xulgar polo estado do alumnado no IES de Melide nas clases de hoxe, creo que a representación logrou no público esa catarse ou liberación das paixóns que acadaba a traxedia grega.

Despois da grandiosidade da mañá, os Gemelos de Plauto non nos souberon a tanto. É certo que para nós supuxo un grande alivio comprobar que foi unha representación moi digna e coidada que non caeu no humor fácil e simplón que vimos en anos anteriores. A vis cómica recaeu máis nos Menecmos que nos habituais servus ou parasitus das comedias plautinas. A diferenza do ano pasado, a comprensión do argumento foi boa polos máis pequenos e a posta en escena, ao igual que na traxedia, impecable. Grazas a teatro El Ruiseñor por confiar na "intelixencia" do seu público e non ofrecernos un espectáculo paifoco, aos que últimamente xa nos estabamos acostumando.

Polo demais, só engadir que este luns 11 de marzo pasamos un estupendo día primaveral en Lugo: atopamos a vell@s e moi querid@s compañeir@s e disfrutamos da mellor das compañas, o alumnado do IES de Melide, que sabe estar á altura e desfrutar tanto cun recinto arqueolóxico como cunha traxedia grega ou comedia romana. Mil primaveiras máis para as clásicas!

TEATRO CLÁSICO EN LUGO 2018

Un ano máis O IES de Melide acudiu fiel a súa cita co Festival de Teatro Grecolatino que, na súa 18ª edición organiza a sección galega da SEEC. Este ano as obras elixidas foron Edipo Rei, de Sófocles, por ser lectura obrigatoria en grego de 2º de BAC, e a Cásina de Plauto. Dende hai un par de anos o alumnado de clásicas está acompañado das alumnas e alumnos de artes escénicas, que imparte o departamento de música, e das de literatura universal, a cargo do departamento de lingua e lit. castelá.
Para aproveitar ben a xornada comezamos visitando Santalla de Bóveda, esa marabilla de santuario tardorromano tan pouco coñecida por moit@s. Grazas a amabilidade de Montse, unha das persoas encargadas do recinto, puidemos visitar o templo un luns, día que normalmente está pechado ao público.
Antes do comezo da representación de Edipo Rei, o equipo Η ΤΑΝ Η ΕΠΙ ΤΑΣ do IES de Melide, formado por Ainhoa García Simón, Yara González Barral e Adrián Iglesias Campos tivo a honra de recoller o 1º premio de Galicia do Concurso Odisea de mans de Ricardo Martín, unha das persoas que xunto con Teresa Amado fan posible este Festival de Teatro. Os nosos campións quedaron no 5º posto na clasificación estatal, esperamos que en breve reciban o seu pequeno premio.
A posta en escena do Edipo Rei estivo a altura da grandeza desta obra maestra de Sófocles. Edipo conseguiu transmitir o seu πάθος ou angustia ao público cun clímax intenso e pleno, apoiado por un brillante Creonte e un magnífico coro rebosante de plasticidade. O corifeo e Iocasta estiveron un tanto comedidos, talvez algo faltos da intensidade que inunda a traxedia. Pero, con todo, o resultado foi un éxito total, conseguindo chegar e emocionar ao público escolar e adulto.
Pola tarde a representación de Cásina non cumpriu as espectativas desexadas. Nada máis comezar a comedia, supoñemos que nun intento de actualizar o humor plautino, un dos actores utilizou o xa manido recurso de imitación do acento galego para inducir á risa, pero sen conseguir o seu obxectivo. Se cadra este mecanismo funciona noutros lugares, pero en Galicia xa non nos fai graza a ridiculización do noso propio acento. Por simpático que nos poida parecer o acento arxentino, non semella unha boa idea usalo, por exemplo, nun teatro de Buenos Aires.
Tampouco nos gustou moito a manipulación do argumento de Plauto. Se ben unha das características dos clásicos é que se prestan a múltiples revisións, interpretacións e versións, un cambio importante na esencia da obra non nos parece axeitado nun festival de teatro escolar no que gran parte do profesorado e alumnado traballamos coas obras que se nos facilitan con antelación. Elíminase o papel protagonista do escravo, que en lugar dun servus callidus parece un pailanciño. Así vemos a un Lisidamo, o senex, absorvendo o protagonismo que debía ter Calino, que é quen realmente resolve o conflito. Creánse personaxes innecesarios como ese fillo tonto, o tal Racleto (?), que coas súas trangalladas despista ao público do diálogo que de por si é rico en xogos de palabras e dobres sentidos, a base do humor plautino. O personaxe de Pardalisca resultou excesivamente badoco e pola suma destes detalles o alumnado, en xeral, gustou moito máis da traxedia que da comedia.
Por que as directoras e directores de escena teñen tanto medo a usar ese humor intelixente, tan presente en Plauto? Acaso desconfían das capacidades do seu público? Se consiguen que unha traxedia tan complexa como Edipo chegue a un público novo, por favor, non dubiden en mostrarnos a un Plauto xenuino, seguro que nos gusta máis.
Seguimos a botar de menos aquelas comedias do grupo Sardiña, que sen renunciar a actualizar recursos cómicos, respectaban a esencia de Plauto sen necesidade de recurrir a un humor tan facilón e basto.

SUMANDO ADEUSES

É xa un post habitual neste blog por estas datas despedir ao alumnado de 2º de BAC, pero sempre é un momento especial que dificilmente pode caer na rutina.
Este curso foi un pouco distinto aos anteriores por un par de circunstancias. Nos primeiros días de clase se nos apuntaron Sara e Nadia, que sin ter dado Grego I foron quen de poñerse rapidamente a día e obter un resultado máis que aceptable. O feito de que estas sete alumnas, que finalmente conformaron a aula, fosen mulleres reivindicativas e transgresoras creou unha complicidade e unha óptica feminista coa que avaliabamos todo aquilo que se nos cruzaba no camiño. Moito arranxamos o

mundo nas nosas clases entre aoristos complicados e lecturas de Homero!!
Pasamos xuntas moitas horas na nosa pequena, pero xeitosa, aula 308, que case se está convertindo nunha aula materia de clásicas. Algunhas coñecémonos dende primeiro de ESO no club de lectura, xa que as inquedanzas moitas veces maniféstanse cedo. Compartimos lecturas, sesións de cine, teatro, viaxes, traballamos duramente nos obradoiros, vestíndonos de gregas e do que fixese falta. Algunhas como Nadia, María Vázquez, Sara e María Mato déixannos como agasallo magníficos papiros cunha fermosísima caligrafía... mentres Sarai, Naomy e Carlota se inclinaban máis polo obradoiro de moda clásica.
Aínda que me repita, non podo deixar de dicir unha vez máis o moito que aprendín con elas e que traballar nestas circunstancias é un privilexio. Sigo a pensar que sempre escolle grego o mellor de cada casa... Carlota, crítica e xestora musical, observadora aguda, reivindicativa, boa lectora. Sara, tamén observadora, discreta, pero decidida e valiente, que, ao igual que Nadia, non se arredou polo feito de non facer grego en 1º. Naomy,  sempre alegre e cariñosa, co seu pelo tan rizo que me facía recordar á minoica parisina. María Mato, que despois dun pasado zascandil convertiuse nunha responsable alumna de Bac, co seu eterno despiste... (Non podo esquecer o día que, por erro meu, lle fixen tragar unha clase completa nunha das súas horas de psicoloxía e non rechistou porque tampouco se percatou do erro). Nadia, creativa, un espírito libre, capaz de facer ben varias cousas a un tempo... Sarai, doce, pero con moito coraxe baixo a súa duzura, sempre co sorriso posto e cunha palabra amable na boca. María Vázquez, que aínda que decidiu abandonar a tradución, seguiu con nós na aula, responsable no que de verdade importa... todas elas valientes, decididas e, por suposto, feministas.
A todas vos repito as palabras de Kavafis: Se vas facer a viaxe cara Ítaca, pide que o teu camiño sexa longo, cheo de aventuras, cheo de coñecementos. Seguide sendo inconformistas, transgresoras, seguide buscando sempre... e non temades ao fero Poseidón. O meu maior desexo sería que o voso paso polo instituto vos servise para adquirir ferramentas coas que poder desenvolvervos nesa gran viaxe que vos agarda. E remato dicindo o mesmo que Safo cando algunha alumna marchaba da súa escola: "Non me esquezas e marcha alegre, sabes da ansia coa que te agarimei..."

FESTIVAL DE TEATRO GRECOLATINO DE LUGO

O pasado 14 de marzo, acudimos unha vez máis a nosa cita anual co teatro clásico en Lugo. Desta vez asistimos á representación Bacantes de Eurípides e Pseudolus de Plauto, ambas a cargo do grupo coruñés Noite Bohemia. Non é a primeira vez que vemos a esta compañía e podemos afirmar que é un grupo ben consolidado, pero aínda así queremos facer un par de comentarios críticos sobre as obras representadas.

Bacantes de Eurípides tivo unha posta en escena de gran beleza plástica nun ambiente de penumbra con tonos vermellos, como o viño, para amosarnos e ese deus Dioniso da desmesura, escuro e vingativo que nos presenta Eurípides. Magnífico ese coro de Bacantes, mulleres salvaxes e libres que seguen a Dioniso, ben ataviadas con tirsos e aspecto silvestre cunha coreografía que nos recorda as danzas primitivas. Un Penteo con forza dramática, que comete a súa hybris desafiando a un Dioniso poderoso, seguro de si e excesivo. En resumo, unha representación soberbia que soubo comunicar ese pathos da traxedia grega.

Sen embargo, da posta en escena do Pseudolus de Plauto non podemos dicir tantas cousas positivas. Se ben os actores e actrices no carecen de vis cómica, as postas en escena que vén facendo este grupo das comedias de Plauto cada vez gustan menos a alumn@s e profes. Reclamos fáciles como o reggaetón constante, chistes badocos, deformación excesiva de personaxes e textos acaban cansando ao público, á vez que transforman unha comedia de Plauto en algo demasiado vulgar, que ás máis vellas nos recordaba aqueles números de variedades de Lina Morgan. Aínda que nos parece estupendo adaptar chistes á situación actual, como faría o propio Plauto se levantase cabeza, certas actualizacións non teñen graza ningunha e resultan demasiado facilonas. Algunhas e algúns  veteranos asistentes a este festival temos uns cantos Plautos no noso haber, moitos deles magníficos, como as adaptacións do grupo Sardiña, e pensamos que un Plauto divertido e moderno non ter porque ser paifoco.

Completamos a nosa xornada en Lugo cunha visita as salas de romanización e castrexa do Museo Arqueolóxico de Lugo. En conxunto foi un día estupendo onde o mellor de todo foi a compaña, o alumnado de clásicas e artes escénicas do IES de Melide, que "sabe estar" ao tempo que o pasa ben, como dan fe as fotos, e fai que sexa unha gozada organizar actividades.

BREVE LISTADO DE CÓMICS CLÁSICOS, BOTA UN OLLO

Para aqueles que gozamos coa lectura, e máis concretamente, para os amantes da novena arte, deixamos aquí un pequeno listado de títulos de tema clásico. Afortunadamente, é tal a auxe da banda deseñada que nos agasalla con continuas publicacións de gran calidade, que se fai complicado estar ao día. Bota a un ollo a esta lista e elixe lectura, están todas na nosa biblioteca agardando por ti.

Cómics de tema clásico. Recomendacións by Susana Losada on Scribd

MEDEA E XEMELGOS, DE NOVO VENDO TEATRO CLÁSICO EN LUGO

Un evento inescusable na nosa axenda é a asistencia ao festival de teatro grecolatino que organiza a SEEC, agora en diferentes cidades galegas. Por motivos de proximidades xeográfica, sempre eliximos Lugo onde onte, luns 29 de febreiro, poidemos disfrutar dunha poderosa Medea de Eurípides e uns divertidos Xemelgos de Plauto.
Comezamos a nosa xornada visitando a Domus do Mitreo, onde vimos restos de peristilo, in pozo, un muíño de man, habitacións con canalizacións de auga e outras dependencias da casa que logo quedou partida coa construción da muralla. Pero o máis importante deste recinto é o templo de Mitra, único en Europa, onde vimos, en perfecto estado, a ara que lle dedicou un centurión a este deus persa.
Pola mañá, xa no auditorio, tocounos a traxedia. Unha Medea de Eurípides a cargo do grupo "El Ruiseñor" cun texto ben adaptado e unha dicción clarísima e moi traballada que permitiron unha perfecta comprensión e seguimento por parte do público. Na posta en escena destaca a interpretación dunha Medea implacable, presa pola paixón e na que apenas hai lugar para a dúbida, xunto cun tratamento libre do coro, no que as mulleres de Corinto interveñen individualmente e un grupo de danza asume actuación coral, de gran beleza plástica. Cabe destacar tamén a impecable interpretación do elenco de actores, na que sobrease a nodriza,capaz de transmitir ese πάθος ou paixón dramática.
Despois de xantar tocou algo máis lixeiro, uns Xemelgos interpretados pola compañía "Noite Bohemia" que, en esencia, conservaban ese espírito plautino: chistes adaptados ás circunstancias actuais, cantica (neste caso danza) para os entreactos e, sobre todo, moitas ganas de facer rir ao público. Actuación brillante de todos os actores e actrices, pero talvez sacrificio excesivo do texto orixinal en aras dun riso fácil, con algún chiste (de dubidosos tintes) evitable.
En resumo, unha xornada completa e estupenda, que seguiremos repetindo mentres a SEEC siga organizando coa eficacia e o bo facer que a caracteriza.
Despedímonoss facendo unha reivindicación, xa de vello, importante. Cando poderemos disfrutar dun espectáculo teatral na nosa lingua? Despois de tantos anos sen faltar a esta cita, é algo necesario que botamos de menos no IES de Melide. Dende aquí queremos animar á organizacion a que incentive os clásicos en galego, a ver se no 2017 podemos escoitar a Plauto, Aristófanes, Sóflocles ou Eurípides na nosa lingua.

CONCURSO ODISEA: A GUERRA NO MUNDO CLÁSICO

Unha vez máis o alumnado do IES de Melide acude ao concurso Odisea, que terá lugar os días 1, 2, 3 e 4 de febreiro. Pero esta vez facémolo en orde de batalla, pois este ano o tema central será a guerra nas antigas Grecia e Roma. Para ir adestrando un pouco, estes días estamos tratando na aula temas relacionados co mundo bélico na antigüidade. Como o primeiro día as preguntas serán sobre a guerra na mitoloxía, recuperamos unha antiga presentación sobre a guerra de Troia:

A guerra de Troia from Susana Losada

Os outros días o tema será a guerra na vida cotiá, a Historia e institucións e a literatura. Para elo, recuperamos unha antiga unidade didáctica do baúl dos recordos e a maqueamos un pouco para disimular, e aquí a compartimos por se pode servir de axuda:

A Guerra no Mundo Clásico by Susana Losada

Para finalizar deixamos aquí unha lista de reprodución de youtube, moi mellorable, por certo. Moito ánimo e ao ataque!!

DE NOVO DESPEDINDO A SEGUNDO DE BAC

Como soe ser habitual por estas datas, toca despedir ao alumnado de 2º de BAC que, parafraseando a Kavafis, continúa a súa viaxe a Ítaca na busca de novos portos nos que recalar. En ocasións coma esta escollo a primeira persoa de singular, algo pouco frecuente neste blog, para non enmascarar os propios sentimentos, e dun tempo a esta parte, talvez debilidades da idade, axúdome de poemas ou textos de outros e outras que escribiron moito mellor ca min. O texto seleccionado este ano é un fragmento de Kazanzakis que nos fala da forza e a inconsciencia da xuventude, que non se decata do tesouro que posúe até que o perde na vellez. Se cadra isto é algo moi manido, case convertido nun tópico, pero compre facer unha relectura nestes tempos que corren. Hai pouco lía en El País, un artigo de Elvira Lindo do que destaco un par de párrafos:

"Estamos silenciando a los que vienen detrás, a los que tienen la edad de ser nuestros hijos, a fuerza de pagarles sueldos miserables, de mantenerlos como eternos becarios, de impedir que se independicen, de negarles el derecho a ser madres o padres cuando toca serlo y no cuando las hormonas comienzan a fallar. No es sólo que la población española esté envejeciendo, es que la vida pública destila un sabor a rancio. Incluso aquello que nos venden como novedad es algo que tenemos muy visto. Los partidos no han entendido que no habrá regeneración real si los que llevan años en primera línea no pasan a la retaguardia"

"Hay toda una generación que corre el peligro de entrar en la madurez sin que le hayamos permitido alcanzar los logros de una vida plenamente adulta. No mandan, no publican, no lideran, no tienen hijos, no tienen casa o han de compartirla, viven subvencionados por sus padres, y lo terrible es que nosotros los educamos para que aspiraran a todo".

Xa que, afortunadamente, os profes que impartimos optativas nunca somos seleccionados para dar discursos nas glamourosas (e xa inevitables) festas de graduación, aproveito este humilde blog para lanzar a miña mensaxe ás mozas e mozos que rematan segundo de BAC. Como profesora, o meu maior desexo sería que a vosa etapa no instituto vos servise para adquirir ferramentas coas que poder enfrontarvos ao mundo e poder seguir completando a vosa formación. Gustaríame ter contribuído a formar persoas responsables e comprometidas, activas na defensa dos seus dereitos e da súa identidade. Persoas que loiten por un ensino público de calidade, cidadáns do mundo que non renuncien a súa cultura, militantes da xustiza e da igualdade que impidan que ninguén lles roube o seu  futuro. Gustaríame que cando vos vexa pola rúa dentro duns anos non teña que forzar a miña conversa, como fago agora, para non preguntar se estades no paro. Saíde a rúa, loitade, facede vosa esa fera da que fala Kazanzakis.

E deixando a arenga, quero despedirme dunha espléndida xeración de rapazas e rapaces, comezando polas alumnas de 2º de BAC de grego. Empezamos sendo cinco, pero xa no primeiro trimestre Irene non puido soportar a presión dun curso que remataba nunha selectividade e no que se xogaba o futuro. O noso alento non foi suficiente e Irene preferiu seguir a outro ritmo, moito ánimo, princesa!. En que se convertirá o ensino cando teñamos unha reválida a cada pouco?

As clases seguiron con Patricia, Cristina, Melani e María que só faltaron a clase por causas de forza maior e, con moito ánimo e algo de desesperación ás veces, foron quen de traducir textos de Xenofonte, controlar o temario e obter bos resultados. Pero máis que ser boas alumnas, foron excelentes persoas, nunca houbo malas caras nin mal humor, a pesares do pouco que se durmira pola noite ou da angustia por algún exame. Era entrar na nosa aula pequeniña e topar o seu sorriso en primeira liña, aínda que despois compartíramos algunha pena e liberasemos adrenalina, sempre respectando o tempo do traballo. Grazas a Cristina, polo seu sentido crítico e análise da realidade, xa lle gostaría a moitos adultos (que saen pola tele e todo), a Patricia, pola súa sensatez e discreción, a Melani polo seu agarimo e a María, polo seu sentido do humor e por facernos rir tantas veces. Grazas por tantas horas agradables, grazas por ensinarme tanto coa vosa honestidade e espontaneidade. Se  algunha de vos chega a ser profe algún día só lle desexo alumnas coma vos.

Quero recordar ao alumnado de humanidades que fixo Grego I o ano pasado. É inesquecible esa foto na que estamos a bailar un sirtaki no entroido, que ben o pasamos!, como foi tan fácil convencervos desa tolemia? Álex, que tamén nos deixou a principio de curso, Jose, Diego, Cynthia, Alba, Marta, Uxía, Aroa, Nuria, Miriam, Manuel e Lorena grazas por ese ano tan estupendo, boteivos moito de menos este curso!

E por último, a todas as alumnas e alumnos de ciencias e ciencias sociais, especialemente aos meus exalumnos de cultura clásica, á xente de club de lectura e a todos aqueles cos que tantas veces falei na biblioteca e corredores ou compartimos viaxes: Belén, María, Alba, Cristina, Uxía, Alberto, Brais, Adrián, Diego, Marta, Rocío, Carlos, Manuel, Naiara, Pablo, Laura... e tantos e tantas que me esquecen... Que a sorte vos acompañe e, seguindo con Kavafis, que cheguedes a portos que vedes por primeira vez, adquiride fermosas mercadorías, facede que a vosa viaxe sexa longa, chea de aventuras, chea de coñecemento.

VENDO TEATRO CLÁSICO EN LUGO

Un ano máis, o alumnado de clásicas do IES de Melide asistiu a súa cita co Festival de Teatro Grecolatino, organizado pola sección galega da SEEC. Podemos dicir que no IES de Melide esta é xa unha tradición arraigada, pois dende que se empezou aa celebrar, no ano 2001, non faltamos a ningunha edición.
As obras que escollemos este ano foronr Edipo Rei, de Sófocles,  e A Cestiña, comedia de Plauto. A nosa escolla estivo motivada, como tantas veces, polo temario de selectividade, que inclúe estas lecturas obrigatorias nas materias de latín e grego. Hai varios anos, xa viramos estas mesmas obras representadas pola mesma compañía, SV Producciones, de Madrid e aínda que en xeral gustaron bastante, algunhas botamos de menos a forza drmática e o πάθος daquela Iocasta de hai uns cinco anos e segue sen convencernos moito ese escravo Lampadión que dá unha imaxe de amanerado algo parvo, cando o servus plautino é listo como un allo e é o que resolve con éxito os enredos.
Seguimos botando de menos unha mellor organización por parte do concello de Lugo, que non é quen de ampliar a súa oferta cultural e museística nunhas datas concretas nas que a cidade rebosa de estudantes de clásicas, con cousas tan sinxelas como abrir ao público cun amplo horario os seus momumentos romanos, saltándose durante tres dáis os seus propios horarios, xa de por si limitado, para poder pormocionarse e atraer aos amantes das clásicas.
O mellor da xornada, como sempre, a boa compaña do alumnaado do IES de Melide, que unha vez máis demostrou o seu saber estar nunha actividade cultural.

GALIZA COMA PENÉLOPE, UN PASO ADIANTE E OUTRO ATRÁS

Este ano o dedicatario das letras galegas é Xosé María Díaz Castro, quen escribía o coñecido poema no que comparaba a Galicia coa tea que Penélope tecía polo día e destecía pola noite co fin enganar aos pretendentes que a presionaban para que, dada a prolongada ausencia do seu esposo Ulises, elexise a un deles. Para gañar tempo a fiel Penélope, como muller previsora que era, pedíralles aos cento e pico pretendentes que a acosaban que lle deixasen confecionar un sudario para cando morrese o seu sogro Laertes. Polo día tecía a mortalla do seu sogro e pola noite desfacía o seu traballo e así conseguiu manter o engano varios anos, até que foi descuberta por unha das súas escravas que informou aos pretendentes.

Un paso adiante e outro atrás, Galiza,
e a tea dos teus sonos non se move.
A espranza nos teus ollos se espreguiza.
Aran os bois e chove.
Un bruar de navíos moi lonxanos
che estrolla o sono mol coma unha uva.
Pro ti envólveste en sabas de mil anos,
e en sonos volves escoitar a chuva.
Traguerán os camiños algún día
a xente que levaron, Deus é o mesmo.
Suco vai, suco ven ¡Xesús María!,
e toda cousa ha de pagar o seu desmo.
Desorballando os prados coma sono,
o Tempo vai de Parga a Pastoriza.
Vaise enterrando, suco a suco, o Outono.
¡Un paso adiante e outro atrás, Galiza!

E aínda que este fermoso poema foi escrito hai cincuenta ou sesenta anos, lémolo, por desgraza, coa frescura dun texto recén composto, porque a todos os niveis damos un paso adiante e outro atrás: a normalización lingüística deu dous pasos atrás co decreto de plurilingüísmo, perdemos os dereitos cidadáns que adquirimos, desmantelan os servizos públicos como sanidade e educación que deron calidade ás nosas vidas nos últimos cincuenta anos, limitan o noso acceso a xustiza... A que situación vai volver o país se este goberno consegue levar a cabo todos os seus pérfidos plans? Se Díaz Castro levantase cabeza atoparía eses mesmos bois arando eternamanete baixo a chuva, suco a suco, a todos nós envoltos en sabas de mil anos.

PODEROSA AFRODITA

A Candeloria celébrase o 2 de febreiro e nela os cregos bendicen as candeas que os fieis deben ter accesas durante a misa e que logo levan as casas para que os protexan nas treboadas. A Candeloria é tamén unha festa que celebra a proximidade da primavera, Pola Candeloria a metade do inverno vai fóra, e o tempo no que as aves se aparean, Pola Candeloira casan os paxariños e maila galiñola, polo que en Galicia celebramos o día dos namorados. Outro día xa consolidado no mundo occidental como día dos namorados é o 14 de febreiro, día de S. Valentiño. Aproveitamos esta data e rematamos esta "quincena amorosa" vendo como os antigos gregos e romanos entendían o amor, Ἔρως, esa poderosa forza que rixe o mundo.

Eros from Susana Losada

HIPATÍA DE ALEXANDRÍA EN MELIDE

Hoxe, en lugar da nosa clase habitual de cultura clásica na aula 205, tivemos a sorte de recibir unha das leccións maxistrais de Hipatía, a famosa matemática, astrónoma, filósofa... que viviu na Alexandría dos s. III-IV d. C.
Para poder asistir a esta clase tivemos que prepararnos antes. En primeiro lugar, o alumnado de 3º ESO de física e química  investigou coa súa profe Raquel sobre esta científica e redactou unha pequena biografía. As alumnas e alumnos  de 3º A e parte de B continuamos na clase de cultura clásica estudiando o vestido antigo  e aprendimos a facernos traxes en cinco minutos con telas e imperdibles. Vimos  tamén un fragmento da película Ágora, de A. Amenábar, onde se recrea algunha das clases de Hipatía cos seus alumnos e tomamos nota de como eran os libros ou volumenes e que material "escolar" se usaban naquela época. O ciclo de madeira colaborou con nós aportando as taboiñas (tabellae ceratae) para poder tomar apuntes de tan ilustre mestra. O noso fotógrafo excepcional foi David Canoura, o profe de música e "retratista" oficial deste tipo de eventos.
E a que se debe semellante acontencemento? No presente curso, o tema de traballo monográfico do noso IES, coordinado pola biblioteca, céntrase no cine, baixo o lema Un ano de película. Unha das moitas actividades que realizamos os departamentos didácticos é a elaboración dun calendario para 2014 onde en cada mes recreamos unha película, os actores son as nosas alumnas e alumnos e os escenarios o instituto ou a vila de Melide. Anticipamos que algunas destas películas son Casablanca, A lingua das bolboretas, Braveheart, A lista de Schindler, Os nenos do coro, Men in black, Evasión o victoria, Harry Potter, O exorcista...
Nós, como é natural, escollimos unha película de tema clásico,  Ágora, de A. Amenábar, e fixemos unha versión da clase na que Hipatía trata de explicar aos seus discípulos a gravidade terreste mediante un pano. Decidimos que as escaleiras de Calvo, no centro de Melide, poderían transformarse nunha estancia da famosa Biblioteca de Alexandría. Aínda que aproveitamos o sol desta última semana de novembro, moito frío pasaron algúns/as mentres posaban. Arriba tedes o resultado e abaixo un fotograma da película.

A ASASINA, NOVELA DE ALEXANDROS PAPADIAMANDIS

A editorial Hugin e Munin ven de publicar A Asasina, de A. Papadiamandis, autor grego que viviu o final
do s. XIX e comezos do XX. Esta editorial ten como obxectivo as traducións ao galego de obras en todas as linguas (agás portugués e castelán), primando as literaturas minorizadas. Neste senso podemos dicir a A Asasina ten perfecta cabida neste proxecto, pois a literatura grega moderna é unha gran descoñecida para unha a maioría de lectores e son practicamente inexistentes as traducións ao galego, exceptuando a Kavafis, traducido e editado en Rinoceronte.

Alexandros Papadiamandis pertenceu a xeración de 1880 ou a Nova Escola Ateniense, que se caracterizou pola súa reacción ao romanticismo anterior. Era natural de Skiathos, fillo dun sacerdote ortodoxo, viviu sempre na escaseza, non puidendo rematar os seus estudos en Atenas por motivos económicos. Tiña un carácter introvertido, gostaba da soidade e aínda que o seu coñecemento do mundo feminino parecía limitarse á súa familia, foi quen de percibir as penalidades da condición feminina que deixaban a muller no eslabón máis baixo da miseria. Nesta novela denúnciase o inxusto costume do dote que debían aportar as mulleres ao matrimonio da Grecia da súa época. Este dote era desorbitado e inalcanzable para moitas familias, condenando á soltería a aquelas mulleres que non podían aportalo (tres das catro irmáns do propio Papadiamandis quedaron solteiras...)
A Asasina (1903) desenvólvese na illa grega de Skiathos, onde Khadula Frangoianú, unha viúva duns sesenta anos, trata de sobrevivir coidando a outros nunha sociedade pobre, dura e miserenta. Nas súas propias palabras "recapitulando a súa vida, vía que non fixera nada máis que servir aos demais". A nosa protagonista, nun intento de rebelarse contra a miseria, que oprimía sobre todo as mulleres, levará a cabo accións terribles e extremas, entrando nunha voráxine homicida que ao mesmo tempo a atormenta. Frangoianú pronto levantará sospeitas e verase obrigada a fuxir. Tenta tamén a fuxida física, imposible nuhna illa, pero tenta escapar dos seus remorsos. Ao igual que na traxedia grega a nosa "heroína" excédese e sofre por elo un castigo, o que non sabemos e se este castigo consegue restablecer a harmonía.
Podemos considerar A Asasina como obra cume do naturalismo grego. O narrador expón os feitos de manera aséptica, non xulga, escolle a personaxes rudos, de baixa extracción social, como protagonistas; sitúa a súa acción nunha terra de beleza abraiante, pero ingrata e inhóspita para o home, unha terra que acaba converténdose en cárcere e tumba da protagonista.
Quen quera coñecer máis de cerca as terribles andanzas de Frangoianú e as fermosas paisaxes da illa de Skiathos, pode consultar esta presentación. Tedes varios exemplares á vosa disposición nos andeis da nosa biblioteca.

En Lugo, vendo teatro clásico un ano máis... e reflexionando.

Como todos os anos, non podíamos faltar a nosa cita co Festival de Teatro Grecolatino, organizado pola SEEC. Asistimos o primeiro día ás representacións de Agamenón de Esquilo e As Tesmoforiantes de Aristófanes, a cargo do grupo El Ruiseñor. Como é costume no IES de Melide, estas obras son de lectura obrigatoria para os alumnos de Grego e os de Cultura clásica, contando sempre coa axudiña dunhas guías de lectura.
As representacións foron magníficas. Pola mañá os actores foron quen de facernos vivir o ambiente de crimes e violencia da casa de Atreo e as ansias de vinganza de Clitemnestra coa desaprobación dun coro ben sincronicado e cunha boa dición. Pola tarde, xa máis relaxados, rimos un bo cacho ante os apuros de Eurípides e o seu parente por librarse da vinganza das mulleres, sempre vilipendiadas nas obras do tráxico e de paso tamén nas de Aristófanes, que as utiliza constantemente como recurso cómico.
A actitude das rapazas e rapaces do IES de Melide foi, como sempre, excelente, o que anima a seguir realizando actividades extraescolares.
Sempre aproveitamos a xornada de teatro para visitar algún pequeno recinto arqueolóxico ou museo, pero este ano non foi posible, xa que o luns é o día universal de peche de tales lugares. Aproveitamos para dar un paseo pola magnífica muralla de Lugo e estudiar un pouco a súa historia.
Facendo un pequeno balance desta actividade ao longo destes trece anos de vida, podemos afirmar con rotundidade que é sumamente proveitosa, que seguiremos asistindo a este festival e queremos agraceder tanto a SEEC como ao Concello de Lugo a súa organización. Non obstante, imos facer un pouco de crítica construtiva:
- A SEEC pediríamoslle o esforzo de presentar, polo menos, o Festival na lingua do país, xa que parece que non temos posibilidade ningunha de ver algunha representación en galego. Nestes trece anos a presentación foi sempre en castelán e estamos seguros de que os profes de clásicas, expertos en non deixar morrer linguas e políglotas todos eles, son quen de non deixar falecer a súa propia.
- Ao Concello de Lugo pediríamoslle que faga un esforciño máis durante esta semaniña, ampliando horarios de recintos e museos que teñan que ver coa romanización para que os miles de escolares que pasan esa semana pola cidade podan aproveitala un pouco máis, sobre todo aqueles que veñen de máis lonxe.
Quen subscribe este artigo tivo a sorte de asistir aos Ludi Saguntini e non deixa de soñar cuns "Ludi Lucenses", nos que os nosos alumnos/as disfrutasen de talleres, xa non todo o ano como os afortunados valencianos que contan coa Domus Baebia Saguntina, senón só unha semaniña ao ano, a do teatro.
E xa postos a pedir, veña que é gratis. Cando organizamos viaxes a outras comunidas autónomas, observamos que nas páxinas de concellos e organismos oficiais impulsan o coñecemento do seu patrimonio e exhiben toda unha galería de material escolar para o seu aproveitamento. Non sería estupendo (e absolutamente necesario) contar con material didáctico, patrocinado polas nosas consellerías, para traballar mellor nas visitas culturais cos nosos alumnos? Moitos de nós, e xa non digamos o profesorado en paro, estamos dispostos a compartir o noso traballo, a correxilo e aumentalo... ás veces compartilo na rede cos compañeiros non é suficiente, é necesario que as institucións se impliquen e "oficialicen" o seu compromiso co patrimonio e cultura propias.
Aquí queda un humilde ofrecemento ou talvez unha proposta de traballo colectivo.

A CASA DE ATREO, UNHA HISTORIA DE VIOLENCIA

Neste curso temos como lectura obrigatoria o Agamenón de Esquilo, tanto en 3º de ESO (aos que lles custará algo máis) como en 1º de BAC. Ao igual que en anos anteriores, as nosas lecturas coinciden coas obras que imos ver representadas a Lugo, dentro do XIII Festival de Teatro Grecolatino.
Agamenón forma parte da Orestíada, triloxía de Esquilo que se centra na cadea de crimes e vinganzas que sofre a familia maldita dos Atridas, descendentes de Tántalo. Agamenón regresa ao seu reino de Argos (ou Micenas) despois de conseguir a victoria guiando aos gregos contra Troia. Pero no seu palacio a súa esposa Clitemnestra tenlle preparado un recibimento moi especial. Sabemos que a traxedia grega céntrase na dor humana e non cabe final feliz. Agamenón pagará polos crimes cometidos, pero os seus asasinos tamén pagarán por este novo crime.
Na última obra desta triloxía Esquilo propón unha solución para romper esa cadea viciada de violencia: a razón e persuasión da deusa Atenea serán quen de restablecer a xustiza e harmonía para os habitantes de Atenas. Ofrecemos aquí unha pequena crónica dos crimes da Casa de Atreo, que ben podía pasar por un terrible "culebrón", baseándonos en dous cómics que temos na biblioteca:

• La Edad de Bronce (vol. 2 e 6) de E. Shanower, ed. Azake
• Logicómix, de A. Doxiadis e Ch. Papadimitriu, ed. Sins Entido.

A Casa Atreo. Unha historia de violencia by Susana Losada

COMO EXPOÑER UN LIBRO

Feliz aninovo a todas e todos!!. Para comezar ben o ano, algúns temos como traballo pendente facer unha exposición das lecturas que escollemos para Nadal. Na seguinte presentación tedes unha serie de ideas e pequenos consellos para poder facelo correctamente. Botade unha ollada.
 

12 do 12 do 12 ás 12.12 h.

Por fin chegou o día D e alí estábamos, na biblioteca do IES de melide, as alumnas e alumnos de 1º de BAC, preparados para a lectura de texos clásicos, atendendo á convocatoria do Facebook "Yo conozco mi herencia. ¿Y tu?" Apuntámonos tarde e ás presas, xa que este mesmo día á mesma hora, o noso instituto participaba noutra iniciativa igual de interesante: Recitando a Celso Emilio, que commemoraba o centenario do nacemento do poeta e reivindicaba o dereito a usar a nosa lingua. Xa que ás 12.00 estabamos logo ocupados, comezamos o noso acto, Eu coñezo a miña herdanza. E ti?, ás 12.12 h. (máis ou menos). Non tivemos moito tempo para ensaiar, pero aínda así conseguimos participar no evento con moita ilusión e público. Limos unha selección pequena de textos: O comezo da Odisea de Homero, o famoso poema de Safo Paréceme semellante a un deus, as palabras de Eurípides sobre a nefasta situación da muller na antiga Grecia postas en boca do seu xenial personaxe Medea, os distintos tipos de amos que nos mostra Platón no Banquete, a descripción dos habitantes da lúa que nos fai Luciano de Samósata e, para rematar, a Viaxe a Itaca de Kavafis. Gustounos tanto esta experiencia que seguramente repitiremos, pero con máis ensaios. Mil grazas á organización e noraboa a Lorena Lorente, organizadora do evento, unha auténtica Praxágora. Con este acto queremos reinvincar o noso dereito a unha fomación integral, humanística e completa, que non exclúa a esinanza da tradición clásica. No artigo de abaixo tedes máis información sobre a LOMCE e ligazóns para súa retirada.

EU COÑEZO A MIÑA HERDANZA. E TI?

Por fin o departamento de grego do IES de Melide se decicidiu, xa na última hora, a apuntarse ao evento convocado en facebook: Yo conozco mi herencia. ¿Y Tu? Esta é unha estupenda inciativa dun grupo de profesoras/es de Murcia da asociación AMUPROLAG e da SEEC para tentar frenar a exclusión das linguas clásicas que se reflicte no anteproxecto da LOMCE. En moitos centros de España de varios paises europeos, que podedes ver neste mapa, estaremos lendo textos clásicos ou textos relacionados co mundo clásico o 12 do 12 do 12 ás 12. No noso centro será ás 12.12, xa que ás 12.00 temos un recitado de Celso Emilio, o noso gran poeta no centenario do seu nacemento.
Se queredes, podedes ler aquí o borrador da LOMCE, a nova lei de educación que será en breve aprobada polo congreso de deputados e, si vos parece oportuno, asinar as seguintes peticións:
- Al gobierno de España: Que se cuente con la lenguas clásicas en la LOMCE
- Sr. Wert: No excluya a las Lenguas Clásicas de la enseñanza
- Ministro de Educación José Ignacio Wert: Retirada anteproyecto Ley LOMCE y diálogo con comunidad educativa